Czym jest nikotynowa terapia zastępcza (NTZ)
NTZ dostarcza nikotynę w formie innej niż dym — plastrem, gumą, pastylką, inhalatorem. Chodzi o to, żeby oddzielić fizyczne uzależnienie (głód nikotynowy) od behawioralnego (rytuał zapalania).
Jeśli ciało dostaje nikotynę z plastra, głód spada — ale nie wdychasz substancji smolistych, CO i 7000 innych związków, które w dymie papierosowym powodują raka, POChP i zawały.
Ile to działa
Nikotynowa terapia zastępcza podwaja szansę trwałego rzucenia w porównaniu z placebo (Cochrane Review, 2018). Kombinacja plastra z preparatem doraźnym (guma, pastylka, inhalator) działa lepiej niż sama jedna z nich.
Plastry nikotynowe
Jak działają: stałe, powolne uwalnianie nikotyny przez skórę przez 16 lub 24 godziny. Utrzymują poziom nikotyny we krwi w miarę stabilny — bez „szczytów” z papierosa, ale i bez „dołków” powodujących głód.
Dawki:
- 21 mg/24h — dla palących ≥20 papierosów dziennie
- 14 mg/24h — dla palących 10–20 dziennie, lub jako krok redukcyjny
- 7 mg/24h — ostatni krok przed pełnym odstawieniem
Schemat klasyczny (12 tygodni):
- Tydz. 1–6: 21 mg
- Tydz. 7–9: 14 mg
- Tydz. 10–12: 7 mg
Gdzie przyklejać: każdego dnia inne miejsce (żeby skóra nie była podrażniona). Górna część ramienia, plecy, klatka piersiowa, biodra. Sucha, czysta, bez owłosienia.
16h czy 24h? Plastry 16h (ściągamy na noc) są mniej skuteczne u osób z silnym porannym głodem, ale rzadziej zaburzają sen. 24h działają lepiej u ciężko uzależnionych.
Najczęstsze błędy:
- Plaster przyklejony na włochate miejsce → słabe wchłanianie
- Przerywanie co kilka dni → traci ciągłość, wraca głód
- Sama jedna 21 mg zamiast kombinacji → zwykle za mało
Gumy nikotynowe
Jak działają: nikotyna wchłania się przez śluzówkę jamy ustnej. Szczyt w ciągu 15–20 minut, działa ~30–60 minut.
Dawki: 2 mg i 4 mg. Dla palaczy >20 sztuk dziennie — 4 mg. Dla mniejszych palaczy — 2 mg.
Technika „żuj i odłóż”: to kluczowe. Pogryź 2–3 razy, poczuj pikantny smak, odłóż gumę między dziąsło a policzek. Czekaj 1–2 minuty. Pogryź znowu. Odłóż. Cały cykl 20–30 minut na gumę.
Najczęstszy błąd: ludzie żują gumę jak Orbit — ciągle. Wtedy nikotyna jest połykana (nie wchłania się przez śluzówkę), a dodatkowo powoduje nudności, zgagę, czkawkę. To nie jest guma do żucia. To system dawkowania.
Co NIE mieszać: kawa, sok pomarańczowy, cola przed użyciem gumy obniżają pH w ustach i blokują wchłanianie. Odczekaj 15 minut.
Pastylki do ssania (lozenges)
Jak działają: podobnie do gumy, ale bez żucia — rozpuszczają się w ustach 20–30 minut.
Dawki: 1 mg, 2 mg, 4 mg.
Dla kogo: ludzi, którzy mają problem z techniką gumy, noszą aparat ortodontyczny, albo po prostu nie lubią żucia.
Ta sama zasada: nie jedz, nie pij 15 minut przed. Nie połykaj śliny zbyt szybko.
Inhalator nikotynowy
Jak wygląda: plastikowa „cygarniczka” z wkładem zawierającym nikotynę. Inhalujesz parę, która osadza się w jamie ustnej i górnych drogach oddechowych.
Dla kogo: osoby, którym brakuje rytuału palenia — trzymania czegoś w ręku, zaciągania się, „pauzy”.
Skuteczność: porównywalna z gumą, ale wyraźnie droższy.
Spray do nosa
Jak działa: szybkie wchłanianie przez błonę śluzową nosa. Szczyt w 10 minutach — najbardziej „papierosopodobny” profil spośród NTZ.
Dla kogo: ciężko uzależnieni palacze z bardzo silnym głodem. W Polsce mało dostępny.
Kombinacja plaster + guma — standard dla silnie uzależnionych
Dla osób palących 20+ dziennie najlepiej działa schemat:
- Plaster 21 mg przez cały dzień jako podstawa.
- Guma/pastylka 2 mg doraźnie w momentach silnego głodu — do 10 sztuk dziennie.
To w badaniach daje 25–30% rocznej abstynencji — podobnie do warenikliny.
Czy NTZ szkodzi?
Nikotyna w NTZ jest czystsza i w dawkach niższych niż w papierosach. Długoterminowe stosowanie (>12 miesięcy) badania w większości uznały za bezpieczne.
NTZ NIE wywołuje raka — to substancje smoliste w dymie są rakotwórcze, nie nikotyna. NTZ NIE wywołuje zawałów w sposób udokumentowany (nawet u pacjentów po zawale jest bezpieczniejsza niż dalsze palenie).
W ciąży NTZ jest dopuszczalna, ale tylko pod kontrolą lekarza — zwykle wybieramy gumy/pastylki zamiast plastrów.
Co kupić pierwszego dnia
Minimum:
- Opakowanie plastrów 21 mg (koszt: ~100–150 zł za miesiąc)
- Opakowanie gum 2 mg (koszt: ~30–50 zł na tydzień)
- Budżet: ~200 zł na pierwszy miesiąc.
To ~6 zł dziennie. Paczka papierosów kosztuje 15–20 zł. Policz sam.
Podsumowanie
NTZ działa. Dostępna bez recepty, bezpieczna w krótkim terminie, skuteczna szczególnie w kombinacji plaster + doraźna forma.
Nie jest magiczną różdżką — ale podwaja Twoje szanse. A jeśli dodasz do niej lek na receptę (cytyzyna, wareniklina), szanse rosną dalej.
Artykuł napisany przez Dr Mikołaja Kutkę i Dr Piotra Jankowskiego. Informacje mają charakter edukacyjny i nie zastępują konsultacji lekarskiej.