Rak płuca od lat jest jednym z najczęstszych i najbardziej śmiertelnych nowotworów w Polsce. Jego dramat polega na tym, że przez długi czas rozwija się bezobjawowo — pierwsze dolegliwości pojawiają się często wtedy, gdy choroba jest już w zaawansowanym stadium. Dlatego tak ważna jest wiadomość, którą ogłosił Narodowy Instytut Onkologii: od 1 października 2026 roku ma ruszyć ogólnopolski program wczesnego wykrywania raka płuca finansowany przez NFZ.
To realna szansa, by wykryć chorobę, zanim da o sobie znać — na etapie, gdy leczenie jest skuteczne, a często wręcz prowadzi do całkowitego wyleczenia.
Co pokazał program pilotażowy?
Nowy program nie powstaje na pustym miejscu. W latach 2021–2023, a następnie przedłużony pilotażowo na lata 2024–2025, działał już Ogólnopolski Program Wczesnego Wykrywania Raka Płuca. Badania prowadzono w 26 ośrodkach w całym kraju, przy współfinansowaniu Ministerstwa Zdrowia.
Narzędziem badania była niskodawkowa tomografia komputerowa (NDTK) — szybkie, bezbolesne badanie, które naraża pacjenta na niewielką dawkę promieniowania, a pozwala zobaczyć w płucach zmiany niewidoczne na zwykłym zdjęciu RTG.
Wyniki nie pozostawiły wątpliwości. Jak podkreśla prof. Maciej Krzakowski:
„Systematyczne badania NDTK pozwalają wykrywać zmiany w bardzo wczesnych stadiach, kiedy leczenie operacyjne umożliwia wyleczenie — jeszcze zanim pojawią się objawy kliniczne, co znacząco poprawia szanse pacjentów."
W wielu województwach pilotaż wyraźnie zwiększył odsetek operacji, w których udało się usunąć nowotwór w całości. Co więcej, badania na świecie potwierdzają, że przesiewowa niskodawkowa tomografia zmniejsza ryzyko zgonu z powodu raka płuca o 12–28% w porównaniu z klasycznym RTG klatki piersiowej lub brakiem badań. To nie jest drobna różnica — to konkretne uratowane życia.
Kto będzie mógł się przebadać?
W odróżnieniu od badań przesiewowych w kierunku raka piersi czy szyjki macicy, które obejmują całe roczniki, program dotyczący raka płuca jest kierowany do osób z grupy wysokiego ryzyka — przede wszystkim do palaczy i byłych palaczy.
Grupa podstawowa (wiek 55–74 lata):
- co najmniej 20 paczkolat palenia (czyli np. paczka dziennie przez 20 lat albo dwie paczki dziennie przez 10 lat),
- osoby palące obecnie lub te, które rzuciły palenie w ciągu ostatnich 15 lat.
Grupa poszerzona (wiek 50–74 lata):
- podobna historia palenia, ale z dodatkowymi czynnikami ryzyka zawodowego lub oddechowego,
- przewlekłe choroby płuc: POChP, idiopatyczne włóknienie płuc,
- narażenie zawodowe: azbest, krzemionka, nikiel, chrom, kadm, beryl, arsen, spaliny silników Diesla, radon.
Pod uwagę brana jest też osobista lub rodzinna historia nowotworów — zwłaszcza nowotworów związanych z paleniem oraz raka płuca u krewnych pierwszego stopnia.
Badanie — niskodawkowa tomografia komputerowa — będzie dla osób kwalifikujących się bezpłatne i powszechnie dostępne w ramach NFZ.
To nie tylko diagnostyka — to też pomoc w rzuceniu palenia
Twórcy programu podkreślają, że badanie przesiewowe to coś więcej niż samo wykrywanie choroby. Prof. Dariusz M. Kowalski zwraca uwagę:
„Wprowadzenie badań przesiewowych to nie tylko diagnostyka, ale także edukacja i wsparcie w rzucaniu palenia — wsparcie psychologiczne, programy antynikotynowe i systematyczne działania profilaktyczne są jego integralną częścią."
I to jest dla nas, w Bez Dymu, najważniejsza myśl. Program badań to moment, w którym wiele osób po raz pierwszy poważnie skonfrontuje się z tym, co palenie robi z ich płucami. To doskonała okazja, żeby zrobić kolejny krok — rzucić palenie.
Bo choć wczesne wykrycie ratuje życie, to najskuteczniejszą ochroną przed rakiem płuca wciąż pozostaje niepalenie. Każdy rok bez papierosa to realne zmniejszenie ryzyka.
Co warto zapamiętać
- Od 1 października 2026 r. ma ruszyć ogólnopolski, bezpłatny program wczesnego wykrywania raka płuca na NFZ (termin przesunięty z pierwotnie planowanego 1 lipca).
- Badanie to niskodawkowa tomografia komputerowa — szybka i bezpieczna.
- Skierowane głównie do palaczy i byłych palaczy w wieku 55–74 lat (lub 50–74 lat przy dodatkowych czynnikach ryzyka).
- Pilotaż w 26 ośrodkach potwierdził, że takie badania realnie ratują zdrowie i życie.
- Program łączy diagnostykę ze wsparciem w rzuceniu palenia.
Jeśli palisz lub paliłeś w przeszłości i mieścisz się w grupie ryzyka — zapamiętaj tę datę. A jeśli szukasz motywacji, by rzucić już teraz — jesteś we właściwym miejscu.